Wednesday, February 24, 2010

On Globalization: a reading list

Хаврын амралтар земи-ийнхээ сэдвээр(Globalization) гаргасан reading list-ээ гүйцээхээр жаахан ном эргүүлж суух санаатай.
Глобалчлал(даяарчлал) бидний өдөр тутмын амьдрал дунд л явагдаж байгаа хэрнээ эдийн засаг, улс төр, түүх, соёл г.м олон талбарт маш хурдацтайгаар зэрэг өрнөж байгаа нүсэр процесс болохоор нэг өнцгөөс хараад яг юу болоод байгааг ойлгоход амар биш юм.

Үүнийг шийдэхээр эрдэмтэн судлаачдаас эхлээд улстөрч, бизнесмен, түүхч, сэтгүүлчид өөр өөрсдийн өнцгөөс тайлбарлахыг оролдсоор ирсэн. Нэртэй хүмүүсийн бичсэн зарим номууд нь онол гэхээсээ танин мэдэхүйн талдаа ойрхон, өнөөгийн дэлхийн байдал, ирээдүйн чиг хандлагын талаар хэнд ч гэсэн ерөнхий баримжаа ойлголт өгөх сонирхолтой номууд байдаг болохоор recommended reading-ээсээ блогтоо оруулъя гэж бодлоо.


1. Pathfinders: A Global History of Exploration, 2006
(Felipe Fernández Armesto)
Зохиогч нь түүхч ба, ном өөрөө маш өндөр үнэлгээ авсан.
428 хуудастай, жаахан зузаан байж магадгүй ч HarryPotter-ийн ном шиг л хурдан явахаар сонирхолтой түүхийн адал явдлуудаар дүүрэн.
Товчxондоо--Ертөнцийг харах цонх--тэгээд маш сонирхолтой.

2. The End of Poverty, 2005
(Jeffrey Sachs)
Колумбийн Их сургуулийн эдийн засагч.
Эдийн засагч бичсэн гэхэд NYTimes бестселлэр болж байсан ном. Одоо ч Amazon-ий Globaliztion-ий ранк д дээгүүр яваа.

3. The Post-American World, 2008
(Fareed Zakaria)
Newsweek-ийн сэтгүүлч ирээдүйд бий болох multi-polar дэлхийн талаар бичсэн. Хятад болон Энэтхэг, Америкийн өнөө ба ирээдүй дээр төвлөрсөн, уншихад амар, авсаархан бас сонирхолтой ном.

4. Fixing Global Finance, 2010
(Martin Wolf)
Зохиогч нь Financial Times-ийн эдийн засгийн нийтлэлч, Дэлхийн Банкны senior economist-оор ажиллаж байсан жинхэнэ specialist. Өмнөх номондоо саяны хямралын макро эдийн засгийн үндэслэлүүдийг тайлбарлаж байсан. Ирэх 3 сард гарах энэ номыг нь pre-order хийсэн хүмүүс олон байгаа байх.

5. The World is Curved, 2008
(David Smick)
Зохиогч нь макро эдийн засаг, санхүүгийн талын pro. WSJ, NYTimes-т нийтлэлүүд нь гардаг. Ном глобалчлал гэхээсээ илүү яг санхүүгийн асуудлууд дээр төвлөрдөг ба Lehman дампуурахын өмнөх үеийн (2007, 2008) credit crizis, түүний шалтгааныг дэлгэрэнгүй тайлбарласан байдаг. Securitization, IB, HF,PE нарын холбоо ба FRB болон бусад төв банкнуудын өөрчлөлтийн талаар, мөн Япон, Британий алдаа, Хятадын ирээдүйн талаар ч уншихад сонирхолтой байна байх.

6. Why Globalization Works, 2005
(Martin Wolf)
Wolf-ийн бас нэг ном.
Ном өөрөө эдийн засгийн глобалчлалын тал дээр нэлээд нухацтай анализудаар дүүрэн. Гүйлгэж уншаад ойлгоход амаргүй байж магадгүй.Макро эдийн засаг, санхүүгийн чиглэлийхэнд must read.

7. Making Globalization Work, 2007
(Joseph Stiglitz)
Зохиогч нь Нобелийн шагналт эдийн засагч, Колумбийн Их Сургуулийн профессор.
Дэлхийн Банкны Chief Economist-оор ажиллаж байсан. Энэ сэдвийн хамгийн нөлөө бүхий хүмүүсийн нэг.
Чөлөөт зах зээл, IMF г.м олон улсын байгууллагуудад нэлээд шүүмжлэлтэй ханддаг.
Глобалчлалын шүүмжилсэн байр суурьтай, Globalization and its Discontents гэдэг өмнөх ном нь бас маш өндөр үнэлгээ авч байсан.
Эдийн засгийханд илүү recommended.

8. In Defence of Globalization, 2007
(Jagdish Bhagwati)
Дахиад нэг Колумбийн Их сургуулийн эдийн засагч.
Гэхдээ Joseph Stiglitz-тэй ялгаатай нь free market-ийн дэмжигч.
Академик хүрээнд маш өндөр үнэлгээ авсан ном.

9. Global Transformations: Politics, Economics, and Culture ,1999
(David Held, Anthony McGrew, David Goldblatt, and Jonathan Perraton)
Глобалчлалын сайн талууд дээр төвлөрсөн ба Академик түвшнийхэнд илүү тохирох нэлээд serious ном. 520 хуудсанд Глобалчлалыг олон талаас нь дүрсэлсэн нэлээд цогц бүтээл. Дээрх номуудтай ялгаатай ньэдийн засаг, улс төрийн асуудлуудаас гадна газар газар бусад салбарт(соёл гэх мэт) хэрхэн өөрчлөлт орж буйг мэдэх боломжтой. Жишээ нь кинотеатрт яагаад Hollywood ийн кино ноёрхоод байна, дэлхий нийтээрээ КокаКола, Мак-д дурлаад байгаа шалтгаан гм

10.The World is Flat 3.0
(Thomas Friedman)
Энэ ч бүгд мэдэж байгаа байх. 2007 онд гарсан хамгийн сүүлийн хувилбар нь.
Академик хүрээнд үнэлэгддэггүй ч, зах зээл дээр үнэлэгдсэн ном. Уншихад маш сонирхолтой, бас хялбар.Ганц л ном сонгох тохиолдолд энэ номыг барих юм бол сайн сонголт биш байж магадгүй болохоор хамгийн сүүлд орууллаа.

Дээрх номууд Bestseller ranking-д өндөр байр эзэлсэн эсвэл шүүмжлэгчдээс сайн үнэлгээ авсан ерөнхийдөө бүгд уншихад сонирхолтой, онол гэхээсээ ерөнхий мэдлэгийн хүрээ тэлэх номууд болохоор Глобалчлалын талаар унших номон дээрээ эргэлзэж байгаа хүмүүст сайн сонголт болно байх. Non-specialist хүмүүст сайн сонголт болно байх гэсэн дарааллаар жагсаалаа.



+ The Worldly Philosophers: The Lives, Times and Ideas of Great Economic Thinkers, 1999
(Robert Helbroner)
"Кэйнс, Смит, Рикардо, Маркс -ийг уншаагүй бол асуудлыг шийдэх 2 дахь сайн арга" гэсэн байна.
Философийн ном шиг санагдаж магадгүй ч, классик-уудыг энгийн, ойлгомжтойгоор тайлбарласан болохоор non-specialist хэн бүхэнд recommended.

+ The Globalziation Reader, 2007
(John Boli & Frank Lechner)
Манай Textbook. Бүх салбарын судлаачдын эрдмийн ажлуудыг 3-5 хуудсанд эмхэтгэсэн цуглуулга. Бие дааж уншаад үр ашиггүй.

+Paul Krugman-ий The Age of Diminished Expectations(1997) эсвэл The Conscience of Liberal(2009) дажгүй байж магад. (Гэхдээ Глобалчлалын талаар дээрх олон номнууд байхад, Кругманы ном унших бол заавал глобалчлал гэлгүй хамгийн сайныг нь уншсан дээр байх. )

Thursday, February 11, 2010

This Is It



MJ -ийн big fan биш ч шөнийн 3 өнгөртөл үзэж байж дуусгав. Хэрэв үзэж амжаагүй бол highly recommended.

Өнгөрсөн зун хийх байсан концертын бэлтгэл ажлын үеэр анхнаасаа олон нийтэд үзүүлэх зорилготой хийгээгүй бичлэгүүдийг эмхэтгэн кино болгосон болохоор тайзны арын амьдралыг нэлээд бодитой харж болохоор. MJ-ийн performance-ийг харахаас илүү концертын баг хэрхэн ажилладаг, бэлтгэл ажлаа яаж хийдэг г.м зүйлсийг харахад сонирхолтой санагдлаа.

Monday, February 1, 2010

The theory of XYZ

Саяхан нэг ”нээлт” хийв. Мэдлэгийн талаар.

Монголын талаар 2 газар яриа яриа хийх болоод. Нэг нь хөгшчүүлд, нэг нь бага ангийханд.
”Юу ярих вэ?” гэсэн чинь
Ном, ялангуяа Нэт-ээс олж уншиж болохооргүй зүйлс байх хэрэгтэй гэж байх юм.
Аль аль нь.
Мэдэхгүй бол жаахан хайгаад, олсон зүйлээ ярихад л ”онц авдаг сайхан цаг” ч аль хэдийн ард хоцорч дээ гэж бодогдов.

Ер нь бол бидний өдөр тутмын амьдралд мэдлэгийн хэмжээнээс мэдлэгийн ялгаа илүү чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Өөрөөр хэлвэл мэдлэгийн бидэнд өгөх ач тус нь харьцангуй ойлголт бөгөөд, нийт хэр их/бага зүйл мэдэж байна гэхээс илүү бусадтай харьцуулахад хэр их/бага зүйл мэдэж байна гэдгээс давуу/сул тал үүсдэг. Чиний сандал хэр өндөр вэ гэдэг биш, урд талын хүмүүсийн сандалнаас хэр өндөр вэ гэдэг л самбар сайн харахад нөлөөтэй.

Харин интернет хөгжсний ачаар ”Мэдлэгээс сэтгэлгээ илүү чухал” гэдгийг ”мэдлэгээс илүү сэтгэлгээ чухал” болгоод, мэдлэг гэсэн хэсэг нь онцлогдохоо болих хандлага бий болсон. ”Асуудал гарсан үед Google-д ” гэсэн үзэл хүчтэй тарxсан гэх үү дээ. Ленин хэдэн боть ном бичсэн бэ?--Google-д. Коктэйль хийж сурмаар байна-- Google-д. Relationship problems?--yep, Google it. Харьцангуйн тусгай онолыг нээхэд мэдлэг ч чухал, сэтгэлгээ бүр ч чухал байсан бол, мэдээллийн зуунд forget about it (нээлт хийхгээгүй л бол). Google-ийн ачаар өндөр сандалтай болчихсон гээд л бодчих.

Гэхдээ бидний өдөр тутмын амьдралд нийт хэр их/ бага мэдэж байгаас илүү бусадтай харьцуулахад хэр их ялгаа байна гэдэг чухал хэвээрээ байгааг мартаж болохгүй байх. Google өндөр сандал өгсөн нь үнэн ч, хүн бүрт өндөр сандал өгчихсөн болохоор ялгаа гаргахын тулд өндөр сандал тус болохгүй болчихлоо. Самбар сайн харахын тулд босч зогсохоос өөр аргагүйд хүрлээ гэсэн үг. Өөрөөр хэлвэл Google бидэнд өндөр сандал өгсөн ч, амьдралыг хялбар болгоогүй, харин ч урьдаас ч илүү их зүтгэл гаргахыг шаардаж байна гэж хэлж болох юм.

Иймд харьцангуйн тусгай онолыг нээхэд ч, өдөр тутмын амьдралд ч ”Мэдлэгээс илүү сэтгэлгээ чухал” руу шилжих биш, анхны ”Мэдлэгээс сэтгэлгээ илүү чухал” хэвээрээ байна гэж хэлж болох юм. Харин ч энэ удаад ”мэдлэг” гэдэг үг ”Ленин хэдэн боть ном бичсэн бэ?” хэмээх асуултын хариултаас хамаагүй өндөр түвшний зүйлийг хэлэх бололтой.
Тийм ч учраас 10 настай хүүхдүүдийн ч цагийг үрчихээргүй, үнэ цэнэтэй зүйл ярьж өгөх улам л хэцүү болоод байна...

Энэ онолоо яаж нэрлэхээ сайн мэдэхгүй л байна.кк
Одоо харин удахгүй эхлэх шалгалтууддаа бэлдээд, жинхэнэ онолууд дээр төвлөрөхгүй бол...

Parus

Белеет парус одинокий
В тумане моря голубом!..
Что ищет он в стране далекой?
Что кинул он в краю родном?..

Играют волны - ветер свищет,
И мачта гнется и скрыпит...
Увы, - он счастия не ищет
И не от счастия бежит!

Под ним струя светлей лазури,
Над ним луч солнца золотой...
А он, мятежный, просит бури,
Как будто в бурях есть покой!

Tuesday, January 19, 2010

Airline Industry

Enron, Delta,GM, Lehhman, тэгээд..? JAL
Too big to fail? Not anymore.The only constant is change...


JAL ийн дампуурал.
Земи дээр ч бас бүтэн хичээл энэ талаар л яригдав.Багш бүр presentation бэлдээд ирчихсэн.

1. JAL-ийн талаар хэдэн баримт:
・Азийн хамгийн том Airline company
・Employer ranking-д тогтмол топ 5-д багтдаг фирм
・Хамгийн гол нь онгоцон дээрээ төрийн далбаатай Японы flagship company
Тийм ч тулдаа засгийн газрын(Liberal Democrat Party) ”онцгой халамжинд” багтан 
・92 оноос хойш алдагдалтай ажиллаж ирсэн (51 онд байгуулагдаад, 87 онд хувьчлагдсан)
・$25 Bln өртэй
гэх мэт муу дүнтэй ч, ”амьдарсаар” ирсэн. Харин одоо Democratic Party-ийн ”ачаар” дампуурал.
・$150 Mln. --одоогийн market value ($250 Mln =1 шинэ B747)
・2Yen --Stock price now (90Yen =$1)

Шалтгаан нь бүх л дампуурч буй бизнестэй ижил: буруу менежмент, inefficiency (алдагдалтай нислэгүүд, буруу хүний нөөцийн бодлого...)

2. Гэхдээ JAL-д бүх бурууг тохохын өмнө Airline Industry -ийн нэг том онцлогийг ойлгоход доорхи хэдэн fact-ууд тус болох байх.

・Бизнест нөлөөлөх орчны хүчин зүйлсийн нөлөө их: SARS, Economic crisis, Influensa...
・Татвар төлсний дараах ашиг 2-3%
・Since 1978, over 100 airline companies went bankrupt, including Panam, Delta, Northwest, United Airlines, Continental...
・In a 1999 interview, Warren Buffett said: "As of 1992, in fact--though the picture would have improved since then--the money that had been made since the dawn of aviation by all of this country's airline companies was zero. Absolutely zero." That's more than 80 years of a revolutionary technology adopted enthusiastically by the masses--but unable to yield returns to investors.

Эндээс нэг pattern харагдаж байгаа байх.
"Ер нь анхнаасаа хувьчлах шийдвэр оновчтой байсан уу?"

3. Угаасаа мөнгө хийхэд амаргүй ийм industry-д airline компаниудыг бүгдийг хувьчлан, бизнес болгох нь ухаалаг шийдэл биш байж болох юм. Магадгүй зарим нэгийг нь welfare state -ийн нэг сервис болгон үлдээх нь зөв ч байж магадгүй. Гэхдээ татвар төлөгчдийн мөнгийг хайр найргүй үрэхгүйн тулд хувьчлахгүйгээр efficiency-г сайжруулах арга олох хэрэгтэй...

Монголын хувьд, МИАТ efficiency муутай ч, манай өөрийн зах зээл жижиг гэдэг онцлог гадны хүчтэй өрсөлдөөнөөс хамгаалаад, бараг л монополь үнэ тогтоон яваад л байгаа. Гэхдээ энэ байдал хэр удаан үргэлжлэх нь эргэлзээтэй. Industry-н хандлага бас өөрийн онцлогоо харж байгаад хувьчлах уу, эсвэл өөрөөр efficiency сайжруулах арга бий юу гэдгийг бодох хэрэгтэй байх...

Friday, January 1, 2010

The Audacity of Hope


Шинэ оны мэнд!
Цасгүй, гэхдээ цэлмэг, хүйтэн шөнө байлаа. Мексик хоол, corona with lime, outdoor countdown & каток with friends. Нэлээд даарсан, гэхдээ түрүү жил шиг ханиад хүрсэнгүй. Resolution хийдэггүй ч энэ жил гулгаж бас сэлж сурнаа... 2010.01.01

Амралтын өдрүүдээр Обамагийн The Audacity of Hope-ийг дуусгалаа. Обамагийн 2 дахь ном, NY Times Bestseller, Audio Book нь 2008 оны Grammy: Best Spoken Album гэдгээр нь бүгд мэдэх байх.

2004 онд, Сенатор болохоос өмнө хийсэн нэг speech нь Обамаг оронд даяар алдартай болгосон ба, 2006 онд сенатор байхдаа тэр speech-ийнхээ агуулгыг өргөтгөөд ном болгон гаргасан нь энэ юм байна. Ерөнхийдөө Америкийг тойрсон асуудлуудын талаарх (доорх 9 ) өөрийн бодлоо эмхэтгэн бичсэн ба нэлээд хэсэг нь 2008 оны кампанит ажилд нь багтжээ.
1. Republicans and Democrats,
2. Values,
3. Our Constitution,
4. Politics,
5.Opportunity,
6. Faith,
7. Race,
8. The World Beyond Our Borders,
9. Family

Дэлхийн хамгийн хүчирхэг хүний Индонези дэх бага насны дурсамж, эхнэртэйгээ яаж танилцаж байсан, нэрд гарахаас нь өмнө уулзсан хүмүүс этгээд нэрээ солихыг зөвлөж байсан, кампанит ажлын үеэрх уулзаж байсан хүмүүсийн тухай яриа гм сонирхолтой хэсгүүд олон байв.

Жаахан тэвчээр гаргахгүй бол явахааргүй зарим нэг хэсэг бий ч, хэрэв уншаагүй бол оройтсон ч хамаагүй уншчих хэрэгтэй л ном шиг санагдав.